ما با ولایت زنده ایم

انگيزه «واقفيه» در طرح انحرافي مهدويت امام موسي بن جعفر(ع)

 
الف- انگيزه مالي
نسبت به انگيزه واقعي واقفيه در طرح و ادعاي مهدويت و قائم به عدل دانستن حضرت موسي بن جعفر(ع) امكان دارد ابتدا كسي با ديدن دلايل آنان كه تمسك به تعدادي از روايات امامان معصوم(عليهم السلام) است، به اين توهم افتد كه انگيزه آنان در طرح اين مسئله تنها مذهبي و فرهنگي است، اما با دقت در عملكرد بنيانگذاران واقفيه، اين نتيجه به دست مي آيد كه روآوردن آنها به عمومات برخي روايات در حقيقت، ايجاد يك پوشش حفاظتي و چتر امنيتي است براي مخفي نگه داشتن انگيزه واقعي شان، يعني انگيزه مادي و دنياگرايي؛ زيرا بنا بر گزارشي، اموال فراوان از وجوهات نزد دو نفر از وكلاي امام كاظم(ع) در كوفه جمع آوري شده بود و آن دو هنگامي كه امام در زندان بود، با آن اموال، خانه هايي خريده و نيز معاملات ديگري انجام داده بودند. آنان پس از شنيدن خبر شهادت امام در زندان هارون، آن را انكار كرده، شايعه كردند كه امام، نمرده است؛ چرا كه او قائم و مهدي موعود است. (ابن بابويه، 1363: ص75؛ صدوق، 1404 الف: ج2، ص103؛ مجلسي، همان: ج48، ص266)
ب- فتنه جويي و درآميختن حق و باطل
در پي جويي انگيزه واقفيه مسئله سوء استفاده مالي، يك گزينه مهم و تأثيرگذار مطرح شد؛ اما اين واقعيت را نيز نمي توان ناديده گرفت كه شايد ابتداي شكل گيري واقفيه، مسئله مالي، انگيزه اصلي براي بعضي بنيانگذاران آن بوده است؛ اما در تداوم خط آن و گرايش افراد ديگر با انگيزه هاي متفاوت به اين جريان، در كنار مسئله مالي، انگيزه ايجاد فتنه و اختلاف درباره امامت علي بن موسي الرضا(ع) نيز توسط برخي افراد و مدعيان واقفيه دنبال مي شده است؛ به ويژه اين كه اين مسئله با سياست حكمرانان و پيروان مذاهب ديگر كه مخالف امامت آن حضرت بودند، به خوبي همخواني داشت.
درباره روش فعاليت دو وكيل ديگر امام موسي بن جعفر(ع) به نام هاي حيان بن سراج و يكي ديگر از همكارانش نقل شده است: «انكرا موته و اذاعا في الشيعه أنه لايموت لأنه القائم و اعتمد طائفه من الشيعه و انتشر قولهم في الناس» (مجلسي، همان: ج48، ص266؛ طوسي، 1348: ص460)
آن دو، رحلت امام كاظم(ع) را انكار كرده، ميان شيعه شايعه كردند كه آن حضرت، رحلت نكرده؛ چون او همان امام قائم است. مسلم است كه اين شايعه افكني ها جز فتنه انگيزي، هدف ديگري به دنبال نداشت. اين فتنه انگيزي واقفيه در ميان شيعيان در طول حيات شان هميشه وجود داشته است. (شاكري، 1417: ج11، ص214)
آنچه مشخص است اين است كه فرقه واقفه به سبب پيامد هاي سياسي و فرهنگي و با انگيزه صرفاً دنياگرايي، پس از شهادت امام كاظم(ع) به وجود آمد كه با سوء استفاده از انديشه مهدويت گرايي در جامعه شيعي براي رسيدن به آرزوهاي مادي خود، رحلت امام موسي كاظم(ع) را انكار كرده، با ارائه تفسير غلط و انحرافي از بعضي روايات در ميان شيعيان، اين شبهه را ايجاد كردند كه امام موسي بن جعفر(ع) از دنيا نرفته است؛ بلكه او همان امام قائم(عج) است.