ما با ولایت زنده ایم

قال علي (عليه السلام): «فرض الله ... الصيام ابتلاء لاخلاص الخلق؛ |خداوند روزه را واجب كرد تا به وسيله آن اخلاص خلق را بيازمايد.» (نهج البلاغه، حكمت 252)
يكي از ويژگي هاي نظام اخلاقي اسلام اين است كه نيت را اساس ارزش اخلاقي و رفتاري و منشأ خوبي ها و بدي ها معرفي كرده است. از نظر اسلام در ارزش گذاري كارها فقط حسن فعلي، يعني خوب بودن و نيك بودن و خير بودن آن كار كافي نيست، بلكه بايد حسن فاعلي هم داشته باشد، زيرا اثر كارهاي نيك كه تحصيل كمال و سعادت است، فقط در صورت حسن فاعلي يعني نيت صحيح، مترتب مي شود. از اين رو از ديدگاه اسلام و قرآن، كاري نيك و ارزشمند و اخلاقي است كه فقط و فقط براي تحصيل رضاي الهي انجام گيرد كه البته انجام دادن كار براي رسيدن به پاداش اخروي يا رهايي از عذاب قيامت از مراتب نازله رضاي الهي است.
«اخلاص» از آثار و شئون عقل عملي است و اين عقل همان نوري است كه وسيله شناخت و پرستش خدا و در نهايت بهشتي شدن انسان مي شود، چنانكه امام صادق(ع) در پاسخ به پرسشي درباره عقل، فرمودند: «ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان» (كافي1: 11) هر گاه اين نور بدون هيچ مانع و خسوفي تابش داشت، حالت ايمان و اخلاص ايجاد مي شود و هرگاه اين عقل به سبب پيروي از هواي نفس، مكسوف و پوشيده شد، حالت كفر و ريا بيدار مي شود. كليني از امام صادق(ع) روايت كرده است: «ليس بين الايمان و الكفر الا قله العقل، قيل: و كيف ذاك يا ابن رسول الله(ص)؟ قال: ان العبد يرفع رغبته الي مخلوق فلو اخلص نيته لله أتاه الله الذي يريد في اسرع من ذلك»(همان: 28) مرز ايمان و كفر چيزي جز كم عقلي نيست. چون انسان به منظور جلب توجه ديگران عبادت مي كند در حالي كه اگر اين عبادت را براي خدا خالصانه انجام دهد، خداوند زودتر او را به مطلوبش مي رساند. انسان مخلص، عاقل است و كسي كه عاقل نيست، مخلص نخواهد بود در نتيجه ريا مي كند چنانكه عاقل، رياكننده نيست و رياكار عاقل نخواهد بود. بنابراين آنچه به عمل انسان ارزش مي دهد و باعث نجات انسان از دام هاي نهان و آشكار شيطان مي شود، اخلاص و توجه به خداوند متعال است از اين جهت حتي مقدس ترين و بزرگ ترين كارها اگر براي خداوند انجام نگيرد ارزش و بهايي ندارد. از اينجا معلوم مي شود كه چرا اميرالمومنين علي(ع)، اخلاص را «ملاك عبادت»، «بالاترين درجه ايمان» و «عامل رسيدن به بزرگ ترين و بالاترين درجات» معرفي كرده است.
مطابق فرمايش اميرالمومنين علي(ع)، خداوند روزه را به جهت امتحان و آزمودن اخلاص بندگان، واجب كرده است. حضرت زهرا(س) نيز در خطبه فدكيه در مورد روزه فرمودند: «(جعل الله) ... الصيام تثبيتا للاخلاص» خداوند روزه را براي پابرجايي اخلاص قرار داد. آيت الله در شرح اين فراز مي گويد: «روزه ويژگي برجسته اي دارد كه در ساير عبادات نيست و آن، اين است كه چون روزه يك عمل امساكي است و عبادتي است كه قوامش به ترك است، جاي ريا و سمعه ندارد. ... مگر كسي تعمد داشته باشد كه خودنمايي و اظهار كند و بگويد: من روزه هستم كه آن مسئله ديگري است. ... ساير عبادات اين طور نيست. وقتي كسي نماز مي خواند ظاهر عمل او نشان مي دهد كه مشغول نماز است. وقتي خمس و زكات مي دهد يا انفاق مي كند دست كم كسي كه مال را مي گيرد مي فهمد كه اين مال را اعطا كرد. حج، جهاد و ساير عبادات هم همين طور است؛ ولي روزه اين طور نيست. از اين جهت اين عبادت به اخلاص نزديك تر است. كسي كه يك ماه اين عبادت را انجام مي دهد اين عمل براي او تمرين اخلاص است. وقتي يك ماه انسان عملي را هر روز تكرار كند براي او ملكه مي شود. پس روزه اخلاص را در انسان تثبيت مي كند. اين فايده بر روزه بيش از ساير عبادات مترتب مي شود. (پس) همان طور كه حضرت زهرا(س) فرموده اند، حكمت برجسته در روزه «تثبيت اخلاص» است، اما معناي اين سخن اين نيست كه فايده روزه فقط همين است.»
حال هر قدر شرايط روزه گرفتن سخت تر باشد، اين آزمون دشوارتر خواهد بود. بي شك روزه گرفتن در فصل گرما آزموني بس دشوار و به تعبير رسول رحمت(ص)، نوعي جهاد است: «الصوم في الحر جهاد؛ روزه گرفتن در گرما، جهاد است» (بحارالانوار96: 257). بي شك كساني كه سختي اين عمل را براي جلب رضايت حضرت حق، به جان مي خرند، نزد پروردگار مقام و ارزشي بس والا خواهند داشت.