ميهمانى خدا

 

ميهمانى خدا

نزديك ترين ايام بنده به رب

 
ماه اجابت دعا
در بين ماه هاي سال، ماه مبارك رمضان در باب اجابت دعا خصوصيت دارد. در روايتي از علي(عليه السلام) آمده است: «لما حضر شهْرُ رمضان قام رسُولُ اللهِ صلى اللهُ عليـهِ و آلِهِ و سلم ثُم قال»؛ وقتي ماه رمضان وارد شد، پيغمبر اكرم(صلي الله عليه و آله) ايستاد و خطبه خواند. «فحمِد الله و أثْنى عليْهِ»؛ اول حمد و ثناي الهي را بجا آورد و بعد فرمود: «أيها الناسُ كفاُ كم اللهُ عدُوكمْ مِن الْجِن و الْإِنْسِ»؛ اي مردم، خداوند شر دشمنان شما را از جن و انس برگرداند؛ «و قال ادْعُونى أسْتجِبْ لكم»؛ اين آيه شريفه در سوره غافر است. حضرت گفتند كه خداوند فرموده است: «ادْعُونى أسْتجِبْ لكم»؛ بعد حضرت فرمود: «و وعدكمُ الْإِجابة»؛ خداوند به شما وعده اجابت داده است.
از اين روايت كه در آن پيغمبر اكرم(ص) اين آيه را استخدام مي كند، معلوم مي شود كه «ادْعُونى أسْتجِبْ لكم» (غافر:60) يك كبراي كلي است. خدا خطاب به بندگانش مي گويد: از من درخواست كنيد و اين را هم بدانيد كه من جوابگوي درخواست هاي شما هستم. اين يك مطلب كلي است كه در آن هيچ قيد زماني و مكاني يا غير آن مطرح نيست. ولي پيغمبر اكرم(صلي الله عليه وآله ) اين آيه را در اين خطبه كه مربوط به ماه مبارك رمضان است استخدام مي كند. يعني حالا كه ماه رمضان وارد شده است، شما دعا كنيد؛ چون خداوند وعده اجابت فرموده است. «و وعدكمُ الاجابة » معلوم مي شود كه اجابت دعا در اين ماه نسبت به ماه هاي ديگر قوي تر است.
ماه گفت وگوي رب و بنده
در سوره بقره (آيه 183)، در آياتي كه براي تشريع «روزه» وارد شده است، مي فرمايد: «يا أيها الذين آمنُوا كتِب عليْكمُ الصيامُ كما كتِب على الذين مِنْ قبْلِكمْ لعلكمْ تتقُون» خداوند خطاب به مومنين مي فرمايد روزه بر شما مانند امت هاي گذشته واجب شده است، شايد كه با تقوا شويد. با يك آيه فاصله مي فرمايد: «شهْرُ رمضان الذى أُنْزِل فيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلناسِ و بيناتٍ مِن الْهُدى و الْفُرْقانِ» (بقره:185) يكي از خصوصيات ماه رمضان را كه ماه صيام است بيان مي كند و آن عبارت است از اينكه در اين ماه قرآن نازل شده است. بلافاصله در آيه بعد از آن مي فرمايد: «و إِذا سألك عِبادى عنى فإِنى قريبُ أُجيبُ دعْوة الداعِ إِذا دعانِ»؛ اگر بندگان من از تو درباره من سوال كردند، من نزديكم و جواب گوي خواسته هاي آنها هستم و اگر آنها دعا كرده و درخواست كنند، من جواب مي دهم.
يكي اينكه ماه رمضان، ماهي است كه خداوند با بنده هايش صحبت كرده است، لذا سفارش كرده كه بندگان در اين ماه سخنان او را بازگو كنند. اين همان «شهْرُ رمضان الذى أُنْزِل فيهِ الْقُرْآنُ» است. ماه سخن گفتن است. ماهي است كه پروردگار با بندگانش سخن گفته است. مطلب دوم اينكه ماه مبارك رمضان، ماهي است كه بنده با ربش صحبت و گفت وگو مي كند، كه به آن دعا مي گوييم. اين هم همان آيه دوم است كه «و إِذا سألك عِبادى عنى فإِنى قريبُ» اين دو آيه پشت سر هم است و اشاره به همين مطلب دارد.
اول سخن رب است با عبدش؛ «شهْرُ رمضان الذى أُنْزِل فيهِ الْقُرْآنُ» و دوم سخن گفتن عبد است با ربش؛ «و إِذا سألك عِبادى عنى فإِنى قريبُ أُجيبُ دعْوة الداعِ إِذا دعانِ» خود اين آيات همه در ذيل بحث ماه رمضان است و از همين تناسب معلوم مي شود كه اين ماه، ماه سخن گفتن عبد با رب است. دعا كردن و با خدا حرف زدن در اين ماه، خصوصيت دارد.
در آيه شريفه دارد كه خداوند در اين ماه قريب و نزديك است. يعني اين زمان در بين زمان ها أقرب زمان هايي است كه عبد نسبت به رب خود نزديك مي شود. «فإِنى قريبُ أُجيبُ دعْوة الداعِ إِذا دعانِ»؛ چه بسا به اين هم ا شعار داشته باشد كه اين ماه، ماهي است كه بندگان در آن به خدايشان نزديك تر مي شوند. يعني «قُرب إلى الله » بندگان بيشتر مي شود. اين مطلب هم در تعبير آيه شريفه نهفته است.

ماه رمضان ماه خداوند، ماه نزول قرآن و از شریف‌ترین ماه‌های سال است. در این ماه درهای آسمان و بهشت گشوده و درهای جهنم بسته می‌شود، و عبادت در یکی از شب‌های آن ( شب قدر ) بهتر از عبادت هزار ماه است.
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در خطبه شعبانیه خود درباره فضیلت و عظمت ماه رمضان فرموده است: «ای بندگان خدا! ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به سوی شما روی آورده است؛ ماهی که نزد خداوند بهترین ماه‌ها است؛ روزهایش بهترین روزها، شب‌هایش بهترین شب‌ها و ساعاتش بهترین ساعات است.
بر مهمانی خداوند فرا خوانده شدید و از جمله اهل کرامت قرار گرفتید. در این ماه، نفس‌های شما تسبیح، خواب شما عبادت، عمل‌هایتان مقبول و دعاهایتان مستجاب است.
پس با نیت‌ای درست و دلی پاکیزه،‌ پروردگارتان را بخوانید تا شما را برای روزه داشتن و تلاوت قرآن توفیق دهد. بدبخت کسی است که از آمرزش خدا در این ماه عظیم محروم گردد. با گرسنگی و تشنگی در این ماه، به یاد گرسنگی و تشنگی قیامت باشید.»

آن گاه پیامبر اکرم وظیفه روزه‌داران را برشمرد و از صدقه بر فقیران، احترام به سالخوردگان، ترحم به کودکان، صله ارحام، حفظ زبان و چشم و گوش از حرام، مهربانی به یتیمان و نیز عبادت و سجده های طولانی، نماز، توبه، صلوات، تلاوت قرآن و فضیلت اطعام در این ماه سخن گفت.

منابع :
هفته نامه صبح صادق

مفاتیح الجنان،‌ تفسیر نمونه، ‌ج 1، ص 634؛ المیزان، ‌ج 2، ص 15

روزه و اخلاص استوار

جلوه اى از وحى

روزه و اخلاص استوار

قال علي (عليه السلام): «فرض الله ... الصيام ابتلاء لاخلاص الخلق؛ |خداوند روزه را واجب كرد تا به وسيله آن اخلاص خلق را بيازمايد.» (نهج البلاغه، حكمت 252)
يكي از ويژگي هاي نظام اخلاقي اسلام اين است كه نيت را اساس ارزش اخلاقي و رفتاري و منشأ خوبي ها و بدي ها معرفي كرده است. از نظر اسلام در ارزش گذاري كارها فقط حسن فعلي، يعني خوب بودن و نيك بودن و خير بودن آن كار كافي نيست، بلكه بايد حسن فاعلي هم داشته باشد، زيرا اثر كارهاي نيك كه تحصيل كمال و سعادت است، فقط در صورت حسن فاعلي يعني نيت صحيح، مترتب مي شود. از اين رو از ديدگاه اسلام و قرآن، كاري نيك و ارزشمند و اخلاقي است كه فقط و فقط براي تحصيل رضاي الهي انجام گيرد كه البته انجام دادن كار براي رسيدن به پاداش اخروي يا رهايي از عذاب قيامت از مراتب نازله رضاي الهي است.
«اخلاص» از آثار و شئون عقل عملي است و اين عقل همان نوري است كه وسيله شناخت و پرستش خدا و در نهايت بهشتي شدن انسان مي شود، چنانكه امام صادق(ع) در پاسخ به پرسشي درباره عقل، فرمودند: «ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان» (كافي1: 11) هر گاه اين نور بدون هيچ مانع و خسوفي تابش داشت، حالت ايمان و اخلاص ايجاد مي شود و هرگاه اين عقل به سبب پيروي از هواي نفس، مكسوف و پوشيده شد، حالت كفر و ريا بيدار مي شود. كليني از امام صادق(ع) روايت كرده است: «ليس بين الايمان و الكفر الا قله العقل، قيل: و كيف ذاك يا ابن رسول الله(ص)؟ قال: ان العبد يرفع رغبته الي مخلوق فلو اخلص نيته لله أتاه الله الذي يريد في اسرع من ذلك»(همان: 28) مرز ايمان و كفر چيزي جز كم عقلي نيست. چون انسان به منظور جلب توجه ديگران عبادت مي كند در حالي كه اگر اين عبادت را براي خدا خالصانه انجام دهد، خداوند زودتر او را به مطلوبش مي رساند. انسان مخلص، عاقل است و كسي كه عاقل نيست، مخلص نخواهد بود در نتيجه ريا مي كند چنانكه عاقل، رياكننده نيست و رياكار عاقل نخواهد بود. بنابراين آنچه به عمل انسان ارزش مي دهد و باعث نجات انسان از دام هاي نهان و آشكار شيطان مي شود، اخلاص و توجه به خداوند متعال است از اين جهت حتي مقدس ترين و بزرگ ترين كارها اگر براي خداوند انجام نگيرد ارزش و بهايي ندارد. از اينجا معلوم مي شود كه چرا اميرالمومنين علي(ع)، اخلاص را «ملاك عبادت»، «بالاترين درجه ايمان» و «عامل رسيدن به بزرگ ترين و بالاترين درجات» معرفي كرده است.
مطابق فرمايش اميرالمومنين علي(ع)، خداوند روزه را به جهت امتحان و آزمودن اخلاص بندگان، واجب كرده است. حضرت زهرا(س) نيز در خطبه فدكيه در مورد روزه فرمودند: «(جعل الله) ... الصيام تثبيتا للاخلاص» خداوند روزه را براي پابرجايي اخلاص قرار داد. آيت الله در شرح اين فراز مي گويد: «روزه ويژگي برجسته اي دارد كه در ساير عبادات نيست و آن، اين است كه چون روزه يك عمل امساكي است و عبادتي است كه قوامش به ترك است، جاي ريا و سمعه ندارد. ... مگر كسي تعمد داشته باشد كه خودنمايي و اظهار كند و بگويد: من روزه هستم كه آن مسئله ديگري است. ... ساير عبادات اين طور نيست. وقتي كسي نماز مي خواند ظاهر عمل او نشان مي دهد كه مشغول نماز است. وقتي خمس و زكات مي دهد يا انفاق مي كند دست كم كسي كه مال را مي گيرد مي فهمد كه اين مال را اعطا كرد. حج، جهاد و ساير عبادات هم همين طور است؛ ولي روزه اين طور نيست. از اين جهت اين عبادت به اخلاص نزديك تر است. كسي كه يك ماه اين عبادت را انجام مي دهد اين عمل براي او تمرين اخلاص است. وقتي يك ماه انسان عملي را هر روز تكرار كند براي او ملكه مي شود. پس روزه اخلاص را در انسان تثبيت مي كند. اين فايده بر روزه بيش از ساير عبادات مترتب مي شود. (پس) همان طور كه حضرت زهرا(س) فرموده اند، حكمت برجسته در روزه «تثبيت اخلاص» است، اما معناي اين سخن اين نيست كه فايده روزه فقط همين است.»
حال هر قدر شرايط روزه گرفتن سخت تر باشد، اين آزمون دشوارتر خواهد بود. بي شك روزه گرفتن در فصل گرما آزموني بس دشوار و به تعبير رسول رحمت(ص)، نوعي جهاد است: «الصوم في الحر جهاد؛ روزه گرفتن در گرما، جهاد است» (بحارالانوار96: 257). بي شك كساني كه سختي اين عمل را براي جلب رضايت حضرت حق، به جان مي خرند، نزد پروردگار مقام و ارزشي بس والا خواهند داشت.

منبع هفته نامه صبح صادق

ماه رمضان «اسلام» و ماه رمضان «ما»

ماه رمضان «اسلام» و ماه رمضان «ما»

 

بي ترديد كساني كه مي خواهند اسلام را در آينه اعمال و رفتار اجتماع مسلمانان اين عصر ببينند و آن جمال نوراني و خورشيد جهان تاب را در چنين منظر و آيينه تيره و تار زيارت كنند، سخت در اشتباهند.
اگر تصوير چهره اسلام ممكن بود و يك نفر آگاه به تمام تعاليم و امتيازات و هدايت هاي اسلام و برنامه هاي تربيتي و جامع آن، چهره زيباي آن را تصوير مي كرد، از هر اثر هنري ديگر زيباتر و جالب تر مي شد.
كدام جلوه اي در دل ها از جلوه معارف اسلام نافذتر و كدام روشنايي از روشنايي آيات قرآن مجيد روشن تر است؟!
كدام يك از تعاليم و هدايت هاي اخلاقي را مي توان از تعاليم و آداب اسلام برتر و مفيدتر دانست؟
كدام دين و كدام كتاب آسماني به اندازه قرآن به علم و عمل اهميت داده و به عقل و منطق و تفكر و انديشه در اسرار آفرينش و نظام جهان و اوضاع زمين و آسمان، دعوت و تشويق كرده است؟
اسلام را بايد در آيينه نصوص قرآن و سنت و در سيره رفتار و گفتار و كردار پيشوايان دين و كساني كه اسلام در وجودشان به تمام معنا منعكس شده و در سلوك مجاهدين و مسلمانان صدر اسلام تماشا كرد.
مسلمانان عصر ما نمي توانند با اجتماعاتي كه دارند اجتماع الهي اسلام را به دنيا نشان دهند و اگر چه در بين آنها افراد آگاه به مفاهيم و مقاصد اسلام كم نيست، ولي متأسفانه جلوه مجتمعات آنها، جلوه اجتماع كاملاً اسلامي نيست و چرخ زندگي اجتماعي و سياسي آنان تحت لواي حاكميت مطلقه و مشروعيت و قوانين و احكام الهي در گردش نيست.
يگانه عامل و علت انحطاط مسلمانان، جهل آنان به مفاهيم اسلامي و دوري از روح اسلام و درك نكردن واقعيت دين و توحيد و ايمان به شهادتين است.
اجتماعي را مي توان يك جامعه كاملاً اسلامي دانست كه همه احكام و دستورات اسلامي بر تمام مسائل زندگي فردي و اجتماعي آن جامعه منطبق بوده و به عبارت ديگر، اسلام از برنامه هاي كسب و كار، معاشرت، حكومت، سياست و ...آنها تفكيك نشده باشد.
با اين وصف، اجتماعات ما معرف يك اجتماع كامل و تمام عيار اسلامي نيست؛ زيرا بسياري از احكام اسلام در بين مسلمانان معاصر متروك شده و جز «عباداتي» مثل: نماز و روزه، حج و... ـ كه اجتماع اسلام به آنها نيز قائم است ـ بقيه احكام و دستورات اسلامي كمتر مورد عنايت قرار گرفته و بعضاً مهجور مانده است. چه بسا كه عبادات ما نيز آن طور كه شايسته است نشان دهنده مقاصد اسلام نيست و كساني كه از آثار و بركات آن هم محروم مي باشند، بسيارند.
در «عبادات»، معاني بزرگ و درسهاي عميق به ما آموخته مي شود كه اگر به آنها توجه كنيم، افق افكار ما روشن و طرز تصور ما دگرگون مي شود.
در عبادات هم جنبه عادت نهفته است و هم اظهار شوكت اسلام، اتحاد و هماهنگي مسلمين، ارشادات اخلاقي، آموزشي و تربيتي، تعاليم اجتماعي، رشد فكري، عقلي و علمي و بلكه فوايد بهداشتي و اقتصادي نيز منظور شده است.
همين روزه ماه رمضان كه از اركان اسلام و نيز شعائر بزرگ و وسيله اي جهت تقرب به خدا است، آيا با همان برنامه مقرر انجام مي شود؟ و آيا ماه رمضان ما همان ماه رمضان اسلام است؟ اين موضوع و مسئله اي است كه به بررسي و تحقيق نياز دارد.
ماه رمضان اسلام: چنانچه از خطبه حضرت رسول اكرم ـ صلي الله عليه وآله وسلم ـ استفاده مي شود، فرصتي براي افزودن به اعمال خير و كارهاي نيك، دستگيري از فقيران و بينوايان، پيوند با خويشاوندان، ياري ضعيفان، تكميل و تهذيب اخلاق، فرو خوردن خشم و غضب و كنترل قواي شهواني است.
اما برنامه ماه رمضان ما: پرخوري در افطار و سحر، تندخويي و بدزباني با نزديك و بيگانه، شب نشيني هاي زيان بخش، معاشرت ها و جلسات بيهوده است.
در ماه رمضان اسلام: شياطين مغلولند و اسباب گناه در اين ماه فراهم نبوده و محيط، براي فعاليت شياطين و رشد قواي اهريمني و افكار زشت ابليسي مساعد نمي باشد. همه جا به نور اين ماه منور است و صداي دلنواز و روح بخش تلاوت قرآن مجيد و صوت مناجات و دعا و استغفار، دل ها را به سوي خدا متوجه مي سازد و خفتگان بستر غفلت را بيدار مي كند.
ماه رمضان ما: شياطين در آن مشغول كار و اغوا و اضلال بوده و جز چند شب، ... از مصونيت هايي كه بايد در اين ماه از معاصي وجود داشته باشد، خبري نيست و چشم و گوش، هميشه در معرض گناه و معصيت است.
ماه رمضان اسلام: بهترين فرصت و گرانبهاترين وقتي است كه حتي يك دقيقه و ثانيه هايش نبايد هدر برود و بيهوده مصرف شود؛ بلكه بايد تمام دقايق و ساعات آن در انجام كارهاي نيك و اعمال حسنه، تفكر و تأمل، توبه و اصلاح حال سپري شود.
ماه رمضان ما: بيشتر اوقاتش تلف مي شود و اوقاتي به اين عزيزي، آسان از دست مي رود.
ماه رمضان اسلام: مسلمانان بايد در آن به مناسبت نزول قرآن در سيره رسول اكرم(ص)؛ شخصيتي كه قرآن به او نازل شد به طور عميق مطالعه كنند و ارشادات و راهنمايي هاي آن رهبر عاليقدر آسماني را ـ كه دافع هر ضرر و خسارت و علاج كننده تمام مشكلات اجتماعي و حياتي است ـ سرمشق خود قرار دهند و به حكم: «لقد كان لكم ف ي رسول الله اسوه حسنه لمن كان يرجوا الله واليوم الأخ ر» (احزاب:21) به روش و سلوك آن رسول اعظم خدا(ص) تأسي كنند.
ماه رمضان ما: اكثريت مسلمانان از سيره رهبر عظيم خود بي اطلاع بوده و در اين موضوع كه درس و بحث، تفكر و مطالعه در آن بر هر مسلماني لازم است، نه در ماه رمضان و نه در ماه هاي ديگر اهتمام شايان ندارند و به دانستن تاريخ حيات رسول خدا(ص) كه آموزنده ترين صفحات تاريخ است اعتناي لازم و كافي نمي كنند. تاريخ كدام شخصيت ها و رجال تاريخ، زعما و رهبران اصلاحات و انقلاب ها و پيامبران بزرگ، مانند تاريخ پيامبر بزرگ اسلام(ص)، آموزنده و سودمند است.
ماه رمضان اسلام: ماه درس علوم دين از قبيل: فقه، احكام و معارف حقيقي است تا خدا را از روي معرفت و بصيرت بپرستيم و طعم ايمان را بچشيم و در جمال ربوبيت، واله و حيران گشته و روح ما به عوالم عالي تر طيران نمايد.
و اين حديث كه از پيغمبر(ص) روايت شده است، بر ما منطبق شود: «اذا اراد الله به عبد خيراً فقهه في الدين، ويلهمه رشده» (كافي1: 32)
ماه رمضان ما: در جهالت و ناداني مي گذرد و اين مدرسه عالي و همگاني اسلامي به صورت تعطيل جلوه كرده و معلم و مدرس، شاگرد و دانشجو در آن كم است و ادعيه آن كمتر مورد استفاده و تأمل قرار مي گيرد.
ماه رمضان اسلام: ماه نشاط و اقبال و شتاب به سوي عبادت و تقرب به خدا است.
ماه رمضان ما: بعضي آن را در كسالت و سستي و تن پروري و خواب و بي خبري به پايان مي رسانند.
ماه رمضان اسلام: آغاز فصل جديد و مرحله نوين عمر و زندگي است كه در آن بايد قواي فكري و اخلاقي خود را از نو به رشد و نمو وا داريم و با گذشته خود وداع كرده و دل خود را جلا دهيم و زنگار معصيت و گناه را از آن بزداييم.
ماه رمضان ما: تغيير مختصر در وقت خوردن غذا و امساك از مفطرات است كه هر چند امتثال و اطاعت فرمان خدا و دليل بيدار بودن وجدان ديني و شعور مذهبي است و نسبت به آن بدبخت ها و گمراهاني كه روزه را افطار مي كنند شرافت و فضيلت آن بسيار است؛ اما با اين وجود، روزه دار نبايد فقط به امساك از مفطرات قناعت كند؛ بلكه بايد ساير برنامه هايي را كه براي روزه داران معين شده نيز انجام دهد تا از فوايد بسيار و رحمات واسعه الهي در اين ماه حداكثر استفاده را بنمايد.
ماه رمضان اسلام: سبب تهذيب نفوس، تطهير قلوب و تخلق به اخلاق حميده، اعتياد به عادات حسنه، تمرين خلوص نيت، احياي معالم و مباني اسلاميت و انسانيت، انتشار محبت و نوع پروري و صداقت است.
ماه رمضان ما: بسا شب نشيني ها و مجالسي كه پس از افطار برپا مي شود و با متحمل شدن مصارف زياد به پرخوري، غيبت، لهو و مزاح هاي باطل و گفت و شنودهاي بي ثمر مشغول شده و با شكم چراني هايي كه مي كنند از حكمت نبويه «صوموا تصحوا» محروم مي شوند و چون از روح همكاري و همدردي اسلامي و ارتباط معنوي و اتصال ناگسستني قلبي و ايماني، نشانه و علامتي نيست، آن ديد و بازديدها و معاشرت ها، سبب كينه و عداوت و دشمني و سوء تفاهم مي شود.

حضرت آيت الله شيخ لطف الله صافى گلپايگانى